Islam Darshan

इस्लाममध्ये माता-पित्यांचे अधिकार

Published : Thursday, Feb 18, 2016

या जगामध्ये ईश्वरानंतर सर्वांत जास्त उपकार आपल्यावर आपल्या जन्मदात्याचेच आहेत. जन्मापासून तारुण्याच्या उंबरठ्यावर पोहचेपर्यंत माता-पिताच हर-प्रकारे देखभाल करतात. आपली प्रत्येक गरज पूर्ण करण्यासाठी ते तन-मन-धनाची बाजी लावतात. याबाबतीतही पित्यापेक्षा मातेचा दर्जा जास्तच आहे. कारण ती नऊ महिन्यापर्यंत आपल्या पोटात मूल वाढविते आणि खरे पाहता जगातील कोणतीही लेखणी अशी नाही, जी मातेचे उपकार वर्णन करू शकेल. तिच्या बलिदान आणि त्यागाचे वर्णन करणे हे कोणालाच शक्य नाही. तिचे असीम प्रेम, अमर्याद ममत्व, अथांग दयेचा सागर, तिला पाहून पाषाणालाही फुटणारे पाझर, अगदी सर्वत्र उदासीनता आणि दुःखांचे भयानक सावट असताना तिच्या कुशीत मिळणार्या स्वर्गरुपी शांती-समाधानाची ऊब आणि विसावा, तिच्या डोळ्यांतून पाझरणारे ममत्वाचे कधीही न संपणारे झरे, अर्थात माता ही मानवाला ईश्वराने प्रदान केलेली सर्वात मोठी देणगी! या जगात माता-पित्यांच्या उपकारांना खरोखरंच तोड नाही. म्हणूनच इस्लामने मानवांवर सर्वप्रथम अधिकार हे मातापित्यांचेच असल्याचे बजावले आहे. कुरआनात ईश्वराने माता-पित्याचे अधिकार अशा रीतीने वर्णन केले की,

  1. माता-पित्यांचे आभारी व कृतज्ञ राहावे.(संदर्भ : सूरह-ए-लुकमान - १४)
  2. त्यांच्याशी चांगले व उत्तमोतम वर्तन करावे.(संदर्भ : सूरह-ए-बनीइस्त्राईल - २३)
  3. त्यांचा यथायोग्य आदर करावा. (संदर्भ : सूरह-ए-बनी इस्त्राईल - २३)
  4. त्यांच्याकरिता आपली संपत्ती खर्च करावी.(संदर्भ : सूरह-ए-बकरा - २१५)
  5. त्यांच्या प्रत्येक आवडी-निवडीना महत्त्व द्यावे.(संदर्भ : सूरह-ए-बनीइस्त्राईल - २३)
  6. त्यांच्यासमोर अत्यंत नम्रतेने वागावे.(संदर्भ : सूरह-ए-बनी इस्त्राईल - २४)
  7. त्यांच्यासाठी ईश्वरासमोर प्रार्थना करावी.(संदर्भ : सूरह-ए-बनी इस्त्राईल - २४)

जोपर्यंत माता-पित्यांची छत्रछाया आपल्यावर असेल, तोपर्यंत त्यांची मनोभावाने सेवा करावी. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांना मोक्ष मिळण्याची प्रार्थना करावी. माता-पित्यांचे आपल्यावर किती जास्त अधिकार आहेत, याचा अनुमान कुरआनाच्या या ईश्वरी आदेशावरूनही लावता येतो की, ‘‘जर माता-पित्यांनी तुमच्यावर दबाव आणला की, माझ्या(ईश्वराच्या) समवेत कोणासही भागीदार ठरवावे तर, त्यांचे म्हणणे मुळीच ऐकू नकोस. जगात त्यांच्याशी सद्व्यवहार करीत राहा परंतु अनुकरण त्या व्यक्तीचे कर जो माझ्याकडे रुजू झाला.‘‘(संदर्भ : सूरह-ए-लुकमान - १५)

प्रेषित मुहम्मद(स.) यांनी असेदेखील म्हटले आहे की, ‘‘माता-पिता जर तुमच्यावर अन्याय व अत्याचार करीत असतील तरी तुम्ही ते निमूटपमे सहन करावे आणि त्यांच्याशी उत्तम व्यवहार करावा.‘‘(संदर्भ : प्रेषितवचन संग्रह - बुखारी)

संबंधित लेख

  • इस्लाम धर्माची आदर्श नियमावली ही सर्वसमावेशक वैश्विक स्वरुपाची आहे.

    एकमेव ईश्वर- अल्लाहने इतर प्रेषितांद्वारे तोच धर्म इस्लाम अवतरित केला जो त्याने प्रेषित मुहम्मद (स) यांच्यावर अवतरित केला आहे, मग ही मतभिन्नता का? त्या इतर सर्व प्रेषितांचे अनुयायीसुध्दा तितकेच आज्ञाधारक होते जितके प्रेषित मुहम्मद (स) यांचे अनुयायी आज्ञाधारक आहेत. मग फक्त प्रेषित मुहम्मद (स) यांच्या अनुयायींना मुस्लिम का म्हटले जाते? सर्व धर्म (पूर्वीचे) इस्लाम होते आणि त्या सर्वांचे अनुयायी मुस्लिम होते, मग त्या धर्मांना इस्लाम आणि त्यांच्या अनुयायींना ‘मुस्लिम’ म्हणून का ओळखले जात नाही? हे काही कारणांशिवाय घडलेले नाही.
  • सर्वंकष न्याय व्यवस्था म्हणजे काय?

    या संक्षिप्त लेखात मी आपणापुढे सर्वंकष न्यायव्यवस्था म्हणजे काय व ती कशा प्रकारे अंमलात आणली जावी याबाबत खुलासा करीत आहे. मात्र जे लोक साम्यवादास सामाजिक न्यायव्यवस्था कायम करण्याचा एकमेव मार्ग मानून तिचाच अवलंब करण्याचा आग्रह करीत आहेत, ते आपली चूक मान्य करून आपला हट्ट सोडून देतील. याबद्दल मी साशंक आहे. कारण जोपर्यंत अज्ञानी केवळ अज्ञानी वा असमंजस असतो तोपर्यंत त्यांच्यात सुधारणा होण्याची शक्यता असते.
Copyright © 2015 Islamdarshan. All Rights Reserved. [Best viewed in IE 10+, Firefox 20+, Chrome , Safari5+, Opera12+ ]